Baş ağrısı tüm dünyada hemen hemen herkesin hayatları boyunca en az bir kez yaşadığı bir şikayettir. Bazıları için ender gelişen bir belirti olurken bazıları içinse hayatı kısıtlayan kronik bir hastalık veya hayatı tehdit eden bir hastalık olabilmektedir.  Birçok hasta altta yatan ciddi bir hastalık belirtisi olabileceğinden korkar.  Aşağıdaki yazıda baş ağrısı tipleri genel hatlarıyla incelenecektir.

       A) Migren

       Baş ağrısıyla karekterize en sık karşılaşılan hastalıklardan olan migren son yıllarda çok fazla ilgi uyandırmaktadır.

       1) Etiyoloji:  Migrenin nedeni bilinmemektedir ancak, bazı tetkileyiciler sıkça gözlemlenmiştir.

       - Hastaların çoğunun ailede migren öyküsü vardır.

       - Stres, değişen uyku saatleri, adet görme, alkol kullanımı, kafein kesilmesi, çeşitli gıda maddelerinin yenilmesi, vb. gibi durumlara dayandırılabilir.

       - Görünüşte minör kafa travmalarından sonra gelişebilir; tanısı ve tedavisi uzamış rahatsızlığı engelleyebilir.

       2) Migren Sendromları:

       a) Aura'sız Migren (Basit Migren):  Beyinde yaygın veya tek taraflı zonklayıcı baş rahatsızlığı ile karakterize, aralıklı bir sendromdur.  Bulantı, kusma, fotofobi (ışıktan rahatsız olma), sonofobi (gürültüden rahatsız olma) ve/veya iştahsızlık, baş ağrısına eşlik edebilir.

       b) Aura'lı Migren (Klasik Migren):  Sıklıkla görme yarı alanı içinde geometrik biçimde olan renklerin, canlı görsel ışık dizileri şeklinde aura ile ortaya çıkmasıdır.  Zonklayıcı baş ağrısı genellikle görsel bulguların karşı tarafındadır ve hastada bulantı, kusma, fotofobi, sonofobi ve iştahsızlık olabilir.  Aura'lı migren görme alanı bozuklukları ve hemisensoriyel kayıp gibi geçici nörolojik bozukluklarla birlikte olur.

       3) Tedavi:  Mümkün ise öncelikle uyarıcı etkenler kaldırılmalıdır.

       a) Migren Ağrısını Erken Durduran Tedavi:  Oral, dil altı ve fitil şekilleri bulunan ergotamin ve dihidroergotamin (dhe) kullanımı.  Gebe kalmak isteyen kadınlar, kontolsüz hipertansiyonu bulunanlar, sepsisteki, böbrek-karaciğer yetersizliği bulunanlar ve koroner, serebral veya periferikdamar hastalıkları bulunanlarda bu yöntemden kaçınmak gerekir.

       Zaman zaman aspirin veya nonsteroid anti-inflamatuvar ilaçlar (NSAID'ler) migreni durdurabilir. Semptomatik rahatlama için analjezikler de kullanılablir.

     Bir serotinin agonisti olan sumatriptan, migren tedavisinde etkili bir ajandır.

      b) Profilaktik Tedavi:  İlaç kullanımı ve baş ağrısını uyarıcı durumlara karşı hastanın davranışlarında değişiklikler yapma şeklinde belirtilebilir.

       Medikal tedavide, beta-blokerler, trisiklik antidepresanlar, kalsiyum kanal blokerleri, NSAID'ler veya valproik asit, migreni önlemede kullanılabilmektedir.  Hastada belli bir ilacın etkisini (baş ağrısını önleyici etkiden başka bir etki) kısmen ihtiyaca göre kullanmak, kısmen de engellemek için ilaç tedavisi seçiminde yol gösterilir. Başlangıçta düşük doz verilmeli ve dozaj yükseltildikçe tedavi edici faydaları ve istenmeyen yan etkileri düzenlenmelidir.  Doz yararlı bir yanıt alınıncaya veya istenmeyen yan etkiler gelişinceye kadar artırılabilir.  Bir ilacın etkisiz olduğunu düşünmeden önce, maksimal bir dozun birkaç hafta kullanılması gereklidir.

       Biofeedback tedavisi, hastaların stresle daha fazla ilişkili olan migren ataklarını azaltabilir.

       B) Bir Kas Gerilmesi veya Gerilim Baş Ağrısı

       Başın çevresinde bant şeklinde rahatsızlık ile karekterizedir. Bu tip baş ağrıları genellikle gündüzleri meydana gelir ve duygusal stres ile bağlantılı olabilir.  Posterior servikal ve oksipikal kaslar genellikle hassastır ve spazm halinde olabilir.  Bu tip baş ağrısı ile basit migren arasında ayrım yapmak zor olabilir.

       Tedavide NSAID'ler, kas gevşeticiler, ılık ıslak ısı ve bazen antidepresif ilaçlar ve psikoterapi uygulanması gereklidir.

       C) Kronik Günlük Baş Ağrısı

       Migrenli veya gerilim baş ağrıları olan hastalarda, spontan olarak veya analjezikler ya da ergotaminlerin aşırı kullanılması sonucu olarak kronik günlük baş ağrıları gelişebilir. Tedavi, aşırı ilaç kullanımının kesilmesinden ibarettir. Profilaktik migren ilaçları da baş ağrısının tekrarını önlemede yardımcı olabilir.

       D) Küme (Cluster) Baş Ağrısı

       Küme baş ağrıları, şiddetli periorbital baş ağrılarıdır. Otuz ila doksan dakika sürer ve birkaç hafta veya ay boyunca günde bir defa ya da birkaç defa meydana gelir.  Tek taraflı ağrı ile birlikte ağrı ile aynı tarafta göz yaşı akması, konjoktival hipermi, nazal konjesyon ve Horner sendromu olur. Tipik hasta, orta yaşlı bir erkektir.  Bu tip baş ağrısı olan hastalar genellikle sessiz ve karanlık yerler arayan migrenlilerin tersine genellikle yürüyerek dolaşırlar.

       Tedavi olarak, ağrıyı başlangıçta durduran ve semptomatik olan tedavi %100 oksijen, ergotamineler, analjezikler veya sumatriptan içerir.  Profilaktik tedavi, lityum, kalsiyum kanal blokerleri veya kortikosterioidleri içine alır.

       E) Temporal (Dev Hücreli) Arterit

       Bir şakakta odaklanmış veya oksipal alanda yerleşmiş baş ağrısından şikeyet eden 50 yaş üzeri hastalarda dev hücreli arterit araştırılmalıdır. Buna bağlı semptomlar, görme bozuklukları, çene kaludikasyon, ateş, atraji myalji ve kilo kaybıdır. Bu hastaların yaklaşık %50'sinde polimyaljia romatika da vardır.

       Kortikosteroid tedavi hızlı iyileşmeyi sağlar.

       F) Selim İntrakranial Hipertansiyon

       Bilinen bir nedeni yoktur fakat şişmanlık, hamilelik, oral kontraseptifler, sistemik SLE ve birçok başka durumlarla birlikte bulunur.  Oldukça sabit ve yaygın baş ağrısının açık bilinç, papil ödemi ve normal nörlojik muayene ile birlikte gelişmesi bu hastalığı düşündürür. Bulanık görme oluşabilir ve görme kaybı en ağır komplikasyonudur. Tanı için BT veya MR taraması önerilir.  

       G) Trigeminal Nevralji

       Sıklıkla idiopatik olan bir sendromdur fakat, multiplskleroz  (MS), neoplazi ve trigeminal sinire bası yapan vasküler halkalar ile birlikte olabilir. Sıklıkla bir tetik noktası ile beraber şimşekvari-hızlı, şiddetli yüz ağrısı, trigeminal nevraljiyi düşündürür.  Yüz duyularında hiçbir kayıp yoktur.

       Tedavi şekilleri, karbamazepine, baklofen ve cerrahi girişimi içerir.

       H) İndometazin'e Yanıt Veren Baş Ağrıları

       İndometazin tedavisi ile iyileşebilen şiddetli, tek taraflı ağrı ile karekterizedir.  Kronik paroksismal hemikrania, gece uykudan uyandıran, 2 dakika ile 2 saate dek süren, otonomik özellikler ile beraber olan, ağrılı, multipl ataklar (günde 40'a kadar) ile karekterizedir. Alkol, krizleri uyarabilir. Epizodik paroksismal hemikrania, gece uykudan uyandıran ve otonomik özellikler ile beraber olan, yarım saat kadar süren, multipl ataklar (günde 6 ila 30 arası) ile karekterizedir.  Aylar hatta yıllar süren remisyonlar meydana gelebilir.

       Yukarıda sayıldığı gibi baş ağrısı kendini değişik hastalıklar şeklinde göstermektedir.  Başarılı bir tedavinin ilk basamağı güvenli, güvenilir ve özgün bir tanıdır.  Bu sebeple baş ağrısı yakınmaları, nedeninin belirlenmesi açısından daima daha ileri değerlendirme gerektirir.

Uluslararası Baş Ağrısı Derneği'nin Baş Ağrısı Sınıflaması

         Primer Baş Ağrısı Bozuklukları:

 A.     Migren

 1.      Aurasız Migren

 2.      Auralı Migren

 3.      Oftalmoplejik

 4.      Retinal Migren

 5.      Migrenle İlişkili Olabilecek Periyodik Çocukluk Çağı Sendromları

 6.      Migren Komplikasyonlan

 7.      Yukandaki Kriterleri Karşılamayan Migrenoz Bozukluk

 B.     Gerilim Tipi Baş Ağrısı

 1.      Epizodik Gerilim Tipi Baş Ağrısı

 2.      Kronik Gerilim Tipi Baş ağrısı

 3.      Yukandaki Kriterleri Karşılamayan Gerilim Tipi Baş Ağrısı

 C.     Küme Baş Ağrısı ve Kronik Paroksismal Hemikranya

 1.      Küme Baş Ağrısı

 2.      Periyodik Özellikleri Belirsiz Küme Baş Ağrısı

 3.      Epizodik Küme Baş Ağrısı

 4.      Kronik Küme Baş Ağrısı

 5.      Kronik Paroksismal Hemikranya

 6.      Yukandaki Kriterleri Karsilamayan Küme Benzeri Baş Ağrısı Bozukluğu

 D.     Yapısal bir Bozuklukla İlişkisi Olmayan Çeşitli Baş Ağnları

 1.      İdyopatik Saplanıcı Baş Ağrısı

 2.      Dıştan Bası Baş Ağrısı

 3.      Soğukla Tetiklenen Baş Ağnsı

 4.      Benin Öksürük Baş Ağrısı

 5.      Benin Efor Baş Ağrısı

 6.      Cinsel Aktivite ile İlişkili Baş Ağrısı

         Sekonder Baş Ağrısı Bozukluklan:

 E.     Kafa Travmasi ile İlişkili Bas Ağrısı

 1.      Akut Travma Sonrasi Bas Ağrısı

 2.      Kronik Travma Sonrasi Bas Ağrısı

 F.     Damarsal Hastalıklarla İlişkili Baş Ağrısı

 1.      Akut İskemik Serebrovaskuler Hastalik

 2.      İntrakranyal Hematom

 3.      Subaraknoid Kanama

 4.      Kanamamış Damarsal Anomali

 5.      Arterit

 6.      Karotis veya Vertebral Arter Ağrısı

 7.      Venöz Tromboz

 8.      Arteriyel Yüksek Tansiyon

 9.      Diğer Damarsal Hastalıklarla İlişkili Baş Ağrısı

 G.     Damar-dışı İntrakranyal Hastalıklarla İlişkili Baş Ağrısı

 1.      Beyin Omurilik Sivisi Basıncının Artması

 2.      Beyin Omurilik Sivisi Basıncının Azalması

 3.      Kafa-içi İnfeksiyon

 4.      Kafa-içi Sarkoidoz veya İnfeksiyon Dışı Diger İnflamatuar Hastalıklar

 5.      Intratekal İnjeksiyonlara Baglı Baş Ağrısı

 6.      Kafa-içi Tümörler

 7.      Diğer Kafa-içi Hastalıklarla İlişkili Baş Ağrısı

 H.     Madde Kullanımı veya Yoksunluğu ile İlişkili Baş Ağrısı

 1.      Akut Madde Kullanımı ile İlişkili Baş Ağrısı

 2.      Kronik Madde Kullanımı ile İlişkili Baş Ağrısı

 3.      Madde Yoksunluğu Baş Ağrısı (Akut Kullanım)

 4.      Madde Yoksunluğu Baş Ağrısı (Kronik Kullanım)

 5.      Maddelere Bağlı ancak Mekanizması Belirsiz Baş Ağrısı

 I.      Kafa Dışındaki İnfeksiyonlarla İlişkili Baş Ağrısı

 1.      Viral İnfeksiyon

 2.      Bakteriyel İnfeksiyon

 3.      Diğer İnfeksiyonlarla İlişkili Baş Ağrısı

 J.      Metabolik Bozuklukla İlişkili Baş Ağrısı

 1.      Hipoksi

 2.      Hiperkapni

 3.      Mikst Hipoksi ve Hiperkapni

 4.      Hipoglisemi

 5.      Diyaliz

 6.      Diğer Metabolik Bozukluklara Bağlı Baş Ağrısı

 K.     Kranyum, boyun, gözler, kulaklar, sinusler, dişler ve yüz ve kafa yapılarına ilişkin diğer bozukluklardan kaynaklanan baş ve yüz ağrıları

 1.      Kafa kemikleri

 2.      Boyun

 3.      Gözler

 4.      Kulaklar

 5.      Burun ve Sinusler

 6.      Dişler, Çene ve İlişkili Yapılar

 7.      Temporomandibuler Eklem Hastalığı

 L.      Kranyal Nevraljiler, Sinir Gövdesi Agrısı ve Deafferentasyon Ağrısı

 1.      Kranyal Sinir Kökenli Sürekli (tik gibi olmayan) Ağrı

 2.      Trigeminal Nevralji

 a.      İdyopatik Trigeminal Nevralji

 b.      Semptomatik Trigeminal Nevralji

 3.      Glossofaringeal Nevralji

 4.      Nervus İntermedius evraljisi

 5.      Superior Laringeal Nevralji

 6.      Oksipital Nevralji

 7.      Tic Douloureux Dışındaki Santral Nedenli Baş ve Yüz Ağrıları

 8.      11. ve 12. Guruplardaki Kriterleri Doldurmayan Yüz Ağrısı

 M.     Sınıflanamayan Baş Ağrısı